Utstyr
Varmekjelder til matlaging
Kva brennarar blir brukte til turmatlaging? Gass, multifuel, kvistbrennar og bål — pluss generelle tips til trygg bruk og kjøkkenutstyr.
Det finst mange ulike varmekjelder for å lage mat på tur, og til forskjellig bruk.
Tips til trygg bruk
- Fyr brennaren ute. Betre ventilasjon, og lettare å sløkke ein eventuell brann. Brennaren produserer kullos, ein giftig gass som er dødeleg om du får i deg nok.
- Skal du bruke brennar i teltet, gjer det i forteltet med god avstand til teltduken. Ha kniv tilgjengeleg så du kan skjere deg ut viss det brenn (Pettersen, 2020).
- Sett brennaren stødig der han ikkje lett blir velta.
- Ha vatn eller snø lett tilgjengeleg for å sløkke ein flamme ute av kontroll.
- Sovne aldri frå ein brennar som er på.
- Demonter brennaren etter bruk så han ikkje kan lekke gass eller bensin.
- Ha med reservedelar.
Brennartypar
Valet av brennar avheng av sesong, vekt, kor lett du vil ha det å bruke, og kor mykje brensel du må bere. Gassbrennarar er enklaste val for sommarturar; bensin/multifuel for vinter; kvistbrennar for sporlaust bål-alternativ; og bål når du vil bere minst mogleg.
Bål til matlaging
Den enklaste varmekjelda — du treng ikkje bere noko med deg. Men du må ha tilstrekkeleg brensel i området, og lov til å fyre opp.
Gassbrennar
Den enklaste og raskaste brennaren. Best for sommarhalvåret — fungerer dårlegare i kulde, og gassboksane må berast med tomme.
Kvistbrennar (bålbrennar)
Liten metallboks som blir fyra med småkvist. Tryggaste måten å lage mat på bål — konsentrert varme, mindre brensel, meir sporlaus enn vanleg bål.
Multifuel-/bensinbrennar
Brennar som kan fyrast med bensin, parafin og av og til gass. Den beste for vinterturar — brenn reint og effektivt i kulde.
Rødspritbrennar
Frarådast på det sterkaste. Usynleg flamme + brannfare ved påfylling har ført til alvorlege ulykker. Vel ein annan brennar.
Fyrtøy
Du kjem ikkje langt med oppfyring utan eit antenningsverktøy. Tre alternativ:
- Fyrstikker — tradisjonelt mest populært. Må haldast heilt tørre. Blir stripen på øsken fuktig, får du aldri fyr.
- Lighter — vanlege 1-lighterar fungerer godt og er lette å halde tørre nok til å få fyr. Skulle han bli våt, får du rista og tørka han raskt.
- Tennstål — slår gneist. Flott til å fyre opp gass, men krev god og tørr opptenning til bål.
Kjelar, fat og bestikk
For éin person held det med ein liten kjele på rundt 1 liter — vid nok til at du kan steike i han, og slepp eiga panne. For 1–3 personar fungerer eit kjelesett med to kjelar på rundt 1,5 liter. For 3–5 personar bør du gå opp ein liter; fleire enn det krev fleire sett.
Non-stick eller ikkje? Praktisk, men belegget består av miljøskadelege fluorkarbonar som etter kvart løsnar og blir spreidde i naturen. Alternativet er kjelar utan — krev meir tilsyn for å unngå at maten brenner seg, men er betre for miljøet.
Bestikk — for frysetørka turmat og havregraut held det med ei skei. Elles gaffel og kniv òg. Kniv og gaffel bør vere metall (tre/plast fungerer ikkje). Titan er haldbart men dyrt. Kniven kan erstattast med den vanlege turkniven din viss du tel gramma.
Fat — alltid nyttig. Vel mjuk plast — dei varer evig, er lette og rimelege. Trefat brekk lett.
Tekst: Bjørn Henrik Stavdal Johansen og Gina Wigestrand, Snuitide (2021)